Балқаш қаласы әкімдігінің
Ресми сайт
poisk
18.05.2018

Үлкен Еуразия құрыла ма? – сарапшылар пікірі


2018 жылы «Белдеу және жол» (BRI) бастамасына бес жыл, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одаққа үш жыл толады. Аталған мегажобаларды табысты іске асыру ЕО, ЕАЭО және АСЕАН елдерін қамтитын Үлкен Еуразияны біріктіреді, әлемдік жеткізілім ағындарын өзгертеді және қосылған құнның жаһандық желілеріне белсендірек қатысу үшін бірқатар елдердің мүмкіндіктерін кеңейтеді.

Үлкен инфрақұрылымдық жобалар, жаңа мамандандырылған халықаралық институттар, сондай-ақ елдер арасындағы өзара байланысты арттыру  мегақұрлықтың болашағына оптимизммен қарауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Үлкен Еуразияны одан әрі дамыту жаһандық геосаяси  қауырттылық тұрғысында  бірқатар маңызды сын-тегеуріндерге жол ашады.

Үлкен Еуразияның одан әрі дамуы сауда және санкциялық   соғыстардың күшеюі, қаржылық ресурстардың шектеуі және басқа да кедергілер тұрғысынан қалай болжанады? Бұл сұрақтарға шетелдік сарапшылар жауап іздеп көрді.

Әлемдік саясат және экономика институтының директоры  Ержан Салтыбаев   Үлкен Еуразия ең толқытатын тақырыптардың бірі болып табылатынын айтты. Қытай мен Ұлыбританиядан келген сарапшылар Үлкен Еуразияның экономикалық дамуын талқылады.

Халықаралық зерттеулер университеті жанындағы Халықаралық және қоғамдық қатынастар мектебінің халықаралық қатынастар профессоры Ян Чэн Қытай  «Еуразия» терминін қолданылмайтынын айтты.

«Біз дәстүрлі өзіміздің тарапымыздан қарастырамыз.  «Бір белдеу, бір жол» бұл тек Ресеймен ғана байланыс емес, географиялық кеңістікті қамтуға тырыстық. Оның ішінде  Шығыс Еуропа мен Азия елдері де бар. Бұл тек Үлкен Еуразияның Қытаймен сабақтастығы ғана емес, өте үлкен аумақ. Біз тек қана Азия елдерімен емес, барлық өңірлерді қамтуға тырыстық. Белдеу мен жол бұл өте геосаяси жоба деп айтуға болады. Үлкен Еуразия белдеу мен жолдан да жоғары геосаясиландырылған жоба деп айтуға болады», - деді Ян Чэн.

Сондай-ақ, белдеу мен жол бұл бас жоспар емес, бастама екенін айтты. Бас жоспар мен бастама арасындағы айырмашылық орасан зор.

«КСРО туралы айтсақ,  посткеңестік елдер бұл салада белсенді  болды. Кейін ол үлкен қарқынмен геосаяси  мәселеге айналды. Бұл шын мәнінде, дұрыс емес. Себебі, қытайлық сарапшылардың басым бөлігі  аталмыш бастаманың дамуы  мен жобаның тарихына үңіледі. Бұл екеуі арасында үлкен айырмашылық бар. Соған ерекше көңіл бөлу керек», - деді Я.Чэн.

Оның айтуынша, қытай конструктивтік қарым-қатынас пен ынтымақтастықты көздейді.

Өз кезегінде, Еуразия экономикалық комиссиясының интеграция және макроэкономика жөніндегі алқа мүшесі Татьяна Валовая  Үлкен Азия құрылмаса, Үлкен Азия құрылатыны туралы пікір білдірді. Елдер арасында сауда-саттық Үлкен Еуразияның құрылуына ықпал етеді, дейді ол.

Institut Choiseul президенті  Паскаль Лоро Татьяна Валовая  елдер арасындағы сауда-саттықты дамыту қажеттігі арқылы елдер арасындағы ынтымақтастықты дамытуды қолдады.

«Батысты, Қытайды, Шығыс Еуропаны алатын болсақ, сонда  Шығыс Еуропа  оған  өзінің  үлесін қосар еді. Еуропалық одақ пен Қытай арасындағы жағдай қандай? Еуропа Қытайға 20 пайыз шығарса, Қытайдан  50 млрд еуроға шығады. Біз оған қошемет көрсетеміз. Алайда, оның  кейбіреуі  агрессивті түрде қабылдайтыны рас. Былай қараған кезде бұл оңай шаруа емес, бұл жағдайды жақсарту үшін, бәлкім, Батыс  Еуропа мен Қытай арасында қаржылық коорпорация құру үшін қандай жағдай жасау керек. Ол, әрине қарым-қатынас жағдайында қол жеткізе алар едік. Бұл екі жақ үшін де табысты жоба болар еді.  Сонда сауда кооперативтерін  дамытар едік. Ал, Қытайдың  ұсыныстары, осыдан шығатын жол, Қытайдың Еуропадан шығуы ретіндегі тәсілі болса, оған Еуропа қарсылық туғызады. Қазіргі кезде болып жатқан жағдайлар белгілі бір  дәрежеде осы бастаманың жоқтығын білдіріп отыр. Әрине, оны оң тұрғыдан қабылдайтын болсақ, қолдау және қолдамау жөнінде тағы да дұрыс емес  түсініктер бар екенін мойындау керек», - деді П.Лоро.

Ол айтып өткендей, Шығыс Еуропа осындай жоба үшін жалғыз ғана серіктес болады деп ойлау дұрыс емес.

«Әрбір елдің өзінің географиясы, саясаты бар. Шығыс Еуропаны алатын болсақ, онымен шектескен    батыс шекаралар бар, сондай-ақ,  ол Ресеймен шекаралас, бұл реттегі ахуалды түсіну керек. Бұл мәселеге Франция, Германия да алаңдаушылық тудырып отыр. Олар да қолдайды. Көп жағдайда олар Еуропаның болашағы  шығыста деп ойламайды. Біздің Қытаймен қарым-қатынаста болғанымыз жақсы әрине, бірақ бұл туралы көп айтып керек емес. Бірақ, бүгінігі  күні  6 адамның біреуі Африкада тұрады, халықтың  20 пайызы Африкада тұратын болады. Сондықтан да,   әлемнің  60 пайызға жуығы Африкада тұратын болады. Бұл жалпы, әлеумет үшін, адамзат үшін жалпы салмағы бар деп ойлаймын. Ал, Шығыс Еуропаға осы ретте адами ресрурстар тұрғысынан алған кезде қысым бар. Бұл тиімді өңір. Сондықтан да, бұл мәселеге біз болашағы бар деп қарауымыз керек. Бұл тек қана Қытай үшін ғана емес,  баламалы мәселе деп қарауымыз керек», - деді П.Лоро.

Оксфорд университетінің аға ғылыми қызметкері, Византия зерттеулері орталығының директоры, «Жібек жолы: Әлемнің жаңа тарихы» кітабының авторы Питер Франкопан айтылған мәселенің барлығына қосылатынын айтты.

«Бұл жаңа тренд - Үлкен Еуразия. Қазіргі кезде география басымызды қосу керек деп ойлаймын. Қазір бұл бастама өте тиімді деп ойлаймын. Мысалы, Азия өңіріне қарасақ, Владивостокты қарасақ, ол Бейжіңнен  мыңдаған шақырым жерде орналасқан.  Біз Үлкен Еуразия, ШЫҰ туралы айтсақ, бұл бізге іс жүзінде көмектесуі керек. Тым тереңдеудің де қажеті жоқ. Менің білуімше, Африка ол  20 ғасырда осындай бастамалар болса да, осы мәселеге қатты кіріспейді. Еуразия  экономикалық  одақ  Иран сияқты тараптарды қоса ма? Қазіргі кезде Өзбекстанмен қарым-қатынас дамып келеді. Олардан не күтуге болады. Еуразия экономикалық одақтың  өзге елдерді қосу әлеуеті қандай? Мен нәтижесінде түрлі қарама-қайшылықты ахуалдан шығудың жолы да осы деп ойлаймын», - деді ол.

Ал, «Reconnecting Asia Project» мүше тілшісі және жоба директоры Джонатан Хиллман 10 жыл бұрын әзірленген инфрақұрылымдық жобалар картасын  көрсетті.

«Тарихи тұрғыдан алатын болсақ, бұл біз үшін тиімді бастама болып табылады. Ол   соншалықты дамыған бастама емес. Еуразия өңірін дамыту үшін  23 трлн доллар керек. Қазіргі кезде біздің алдымызда көптеген сын-қатерлер тұр. Олар бір-бірін дамыту үшін ықпал ете ме? Жапонияның өз, Қытайдың өз   жоспары бар. Мысалы, Қазақстанда «Нұрлы жол»  бағдарламасы бар. Олардың бір-бірімен қаншалықты байланысы бар. Өзара салыстырып қарағанда, қайсысы бәсекеге қабілетті, соны білеміз бе? Солар арқылы инвестицияны қалай тартуға болады. Оны қалай дамытуға болады. Сын-қатерлердің бірі біздің ішкі қарыздар. Ол қарыздардың сомасы шеттен тыс. Ол экологиялық мәселе болып табылады», - деді  Д. Хиллман.

Оның айтуынша, әрбір ел сын-қатерлермен  дербес күресе алу керек.

«Осы панельдік сессия қаралған мәселе бойынша  тұтастай    инфрақұрылымға, жолға, шекаралық пункттердің жағдайына қарауымыз керек. Осы мәселелер бойынша жұмыс істеуіміз керек», - деді ол.

Шараға қатысқан сарапшылар Үлкен Еуразияның құрылса туындайтын сын-қатерлер мен  тиімді тұстарын айрықша атады. Бір сөзбен түйіндесек, Үлкен  Еуразияның құрылуы  бір күндік мәселе емес, оның құрылуы үшін ауқымды жұмыс атқарылуы керек.  Оқиғаның әрі қарай  дамуы тек уақыттың еншісінде болмақ керек.

Аягөз Құрмаш



Кері қайту

© 2007-2018 Балқаш қаласының әкім аппаратының ақпараттық порталы Сайт материалдарын пайдаланғанда ақпарат алған көзге сілтеме жасау міндетті
Яндекс.Метрика
© 2018 Зерттеме және сүйеніш: "Creatida" Интернет-компаниясы
На главную
Назад
Вверх